Polakowi jeno dom drewniany przystoi, a insze domy z błota tudzież kamienia, przez mularzy przysposobione, Frycom i inszemu kacerstwu zostawmy!
Onufry Zagłoba
Regiony Polski Drewnianej » Podhale  |  Artykuł napisano: 18.05.2012
Podhale
Podhale jest chyba najmniejszym z opisywanych tu regionów, który ma swój oddzielny opis. Prawie całe polskie Tatry zmieściłyby się na obszarze tylko jednego z mazurskich jezior- Śniardw.
    Znaczenie Podhala dla budownictwa drewnianego w Polsce i kultury ludowej jest ogromne. W regionie tym, ciesielstwo jest powszechną umiejętnością przekazywaną z ojca na syna. W innych regionach ten ciąg tradycji został przez komunistów przerwany, chociaż nie mam pewności czy sam z siebie by nie zaginął. Przywiązanie do tradycji Podhalan jest powszechnie znane i na pewno nic nowego w tej sprawie nie napiszę. Góralszczyzna przed wojną była promowana jako styl ogólnonarodowy co nie było zbyt mądre, gdyż jest to styl powstały w wyjątkowych warunkach i tylko do nich pasujący. Sztuka ludowa jest zawsze silnie związana z ziemią i przenoszenie jej w inne miejsca odbywa się ze szkodą zarówno dla tych miejsc jak i dla samej sztuki ludowej. Po ostatniej wojnie ciesielstwo na nizinach niemalże całkowicie zaginęło. Zamiłowanie do drewna wśród Polaków zostało, a jedynymi którzy na owe pragnienia potrafili odpowiedzieć byli Górale. Dlatego budownictwo podhalańskie i pseudo podhalańskie zalało całą Polskę i zaczęło budzić w narodzie zachwyt pomieszany z niechęcią.
  Można się zastanawiać czy w tym budownictwie jest coś nadzwyczajnego, że zasługiwało na aż takie rozpowszechnienie? Odpowiedź nie jest prosta.
    Budownictwo ludowe Podhala jest raczej proste. Górale mieli trudne warunki życia, tam nigdy się nie przelewało, a więc chałupy też nie mogły być duże i wyszukane. Oczywiście w ramach swoich skromnych środków robili co mogli żeby ich domy były piękne i trwałe, ale to raczej dotyczy wszystkich regionów. Wartościowanie ma sens i nie jest tak, że wszystkie dziedziny życia w każdym regionie były równie rozwinięte. Jednak twierdzenie, że Podhale wytworzyło najbardziej wyszukane ciesielstwo w całej Polsce nie ma potwierdzenia w istniejących zabytkach budownictwa.
   Czym innym zupełnie jest Styl Zakopiański. Różnica między budownictwem ludowym, a architekturą stylizowaną na ludowo jest bardzo duża. To co większość zna jako budownictwo podhalańskie to styl architektoniczny wypromowany pod koniec XIX przez różnych artystów krakowskich, którzy odwiedzali Zakopane w ramach wypoczynku lub osiadali tam na stałe. Styl ten to bardzo wyszukana mieszanka gotyku krakowskiego, budownictwa ludowego z Podhala i nie tylko oraz modnych wówczas rozwiązań. Styl zakopiański jest na pewno wybitnym zjawiskiem w kulturze Europy i w Polsce, nie miał podobnych sobie w innych regionach. Pewną namiastką jest styl mazurski na Mazurach, który przed wojną miał wielu zwolenników wśród architektów Niemieckich, po wojnie zanikł i nie jest szerzej znany.
   Styl Zakopiański nie jest jednak budownictwem ludowym i nie powinien być porównywany z budownictwem innych regionów, gdyż tam się takie style w ogóle nie rozwinęły. Co oczywiście nie znaczy, że się kiedyś nie rozwiną i wtedy porównania będą uprawnione.
   Obrazek jak na poniższym zdjęciu na którym młody chłopak w drewnianej chacie uczy się tradycyjnej snycerki, zamiast gapić się w telewizor, jest możliwy już chyba tylko na Podhalu. Wszelkie formy sztuki ludowej są tam w dalszym ciągu żywe i my z nizin możemy im tylko tego pozazdrościć. Z zazdrości owej powinna jednak wypłynąć refleksja czy my też nie mamo jakiejś bardzo cennej tradycji, którą marnujemy w przeciwieństwie do górali?
 
Autor: architekt Piotr Olszak

Galeria zdjęć
Portal Internetowy o Tradycyjnym Budownictwie Drewnianym www.drewnopedia.pl
© Polska Drewniana Sp. z o.o. | ul. Duchnicka 3, 01-796 Warszawa | tel. 22 320 29 79 | biuro@polskadrewniana.pl
Pracownia Projektowa: ul. Św. Wojciecha 10 | 12-200 Pisz | 609 032 440

Projekt i wykonanie MASURIA® Krzysztof Szyszkowski
Kopiowanie zawartości bez zgody jest zabronione