W domach z betonu nie ma prawdziwej miłości
MJ
Regiony Polski Drewnianej » Prusy  |  Artykuł napisano: 20.06.2006
Najstarsza chałupa na Mazurach
Najstarsza chałupa na Mazurach
Chałupa w Monetach zasługuje na szczególną uwagę gdyż była to najstarsza znana chałupa mazurska, a może i najstarsza z terenów zamieszkałych przez ludność polską, co ma ogromne znaczenie dla etnografów.
 Monety założono w 1440 roku na 15 włókach ziemi na prawie magdeburskim. W 1476 roku przywilej odnowiono na 40 włókach. W roku 1630 jak mówią akta parafialne, a także tradycja rodzinna właścicieli w środku wsi wybudowano dom mieszkalny który przetrwał do 1948 roku.

Był ustawiony równolegle do drogi, na niewielkim wzniesieniu, dzięki czemu były zabezpieczony przed wilgocią. Dom ten miał bardzo prostą bryłę. Ściany zewnętrzne zbudowane na planie prostokąta o wymiarach około 13,m na 7m. Zbudowano je z bali o grubości około 20x30 cm. Dom przykryto dwuspadowym dachem, pokrytym słomą. Szczyty oszalowano pionowymi deskami. Elewacja frontowa była elewacją północną dlatego ma bardzo małe otwory okienne.

Do domu wchodziło się przez zaokrąglone górą drzwi do obszernej sieni o powierzchni ok.22 m2. Na lewo znajdowały się dwa pomieszczenia inwentarskie każde o powierzchni ok. 7m2. Sień w tym domu jest taka obszerna gdyż w niej wykonywano wiele prac. Na wprost znajdowały się drzwi zewnętrzne na podwórko gospodarcze. Po prawej stronie pierwsze drzwi, także półokrągłe prowadziły do czarnej kuchni. Z wnętrza czarnej kuchni domu w Monetach był dostępny piec chlebowy. Było to rozwiązanie typowe dla Mazur, w przeciwieństwie do Kurpi, gdzie piec chlebowy był obsługiwany z izby a nie z "czarnej" kuchni.

Następnym pomieszczeniem była izba. Było to jedyne pomieszczenie mieszkalne tego domu. Miało dużą powierzchnię bo około 30m2, gdyż służyła jako kuchnia, jadalnia, sypialnia, świetlica, a nawet warsztat. Przy ścianie z czarnej kuchni znajdował się pokaźny piec grzewczy, za którym był otwarty kąt zwany zapieckiem. Był on zazwyczaj sypialnią "dziadków". W rogu izby wydzielono komórkę o powierzchni około 4m2, która służyła jako spiżarnia, garderoba, a także spichlerz, gdyż trzymano w niej zboże. Warto tutaj zauważyć, że komórka i piec znajdowały się przy ścianie północnej, co było ważne dla ogrzania izby. Tyle o dyspozycji i funkcji pomieszczeń. Znanych jest bardzo wiele przykładów późniejszych domów mazurskich o niemal identycznym układzie wnętrz, dlatego należy się spodziewać że ten dom był typową chałupą w XVII wieku. Zapewne w tym czasie istniały również inne typy chałup, z których żadna jednak nie zachowała się do naszych czasów.

Odrzwia miały nadproże z ozdobnie zaciosanymi mieczami które z nadprożem tworzyły półkole. Tego typu drzwi niegdyś bardzo częste na Mazurach, obecnie kojarzą się nam z Podhalem, gdyż tam je najłatwiej zobaczyć. Okna były prostokątne. Stolarka jak widać na zdjęciach, była w kolorze jaśniejszym niż ściany, ale w jakim konkretnie, nie wiadomo.

Dom w Monetach był niepodpiwniczony co jest typowe dla starszych chałup mazurskich. Piwnice pod chałupami zaczęły się pojawiać dopiero w XIX wieku. Chałupa w Monetach była odkryta przez badaczy prawdopodobnie w latach trzydziestych dwudziestego wieku. Od tego czasu wszystkie publikacje na temat budownictwa Mazur poświęcają jej dużo miejsca. Niestety dom ten został rozebrany w 1948 roku i obecnie zostały nam tylko owe opisy, zdjęcia, rysunki i domysły.
Galeria zdjęć
Portal Internetowy o Tradycyjnym Budownictwie Drewnianym www.drewnopedia.pl
© Polska Drewniana Sp. z o.o. | ul. Duchnicka 3, 01-796 Warszawa | tel. 22 320 29 79 | biuro@polskadrewniana.pl
Pracownia Projektowa: ul. Św. Wojciecha 10 | 12-200 Pisz | 609 032 440

Projekt i wykonanie MASURIA® Krzysztof Szyszkowski
Kopiowanie zawartości bez zgody jest zabronione