Polakowi jeno dom drewniany przystoi, a insze domy z błota tudzież kamienia, przez mularzy przysposobione, Frycom i inszemu kacerstwu zostawmy!
Onufry Zagłoba
Regiony Polski Drewnianej » Prusy  |  Artykuł napisano: 09.08.2007
Oberland/ Święty Gaj
Oberland/ Święty Gaj
Budynek mieszkalny w Świętym Gaju
 
Wiosną 2007 roku otrzymaliśmy zlecenie wykonania inwentaryzacji domu w Świętym Gaju. Wieś ta  znajduje się w gminie Pasłęk na zachodnim skraju Powiśla na pograniczu z Żuławami. Jest to miejsce śmierci św. Wojciecha. Przedmiotowy dom stoi w południowej części wsi na zachód od głównej drogi.
 
Dom ten zaskoczył nas bardzo, wieloma rozwiązaniami technicznymi których nie spodziewaliśmy się zobaczyć w budynku na oko 150-letnim takich jak obce pióro czy wiązanie na jaskółczy ogon z zamkiem ( z posiłkiem). Świadczy on o niezwykle wysokiej kulturze technicznej panującej na tych terenach w tamtym czasie. Dlatego postanowiliśmy przedstawić ten budynek szerszemu gronu czytelników.
 
Jest to budynek mieszkalny z wyodrębnioną częścią handlową,  częściowo podpiwniczony, z poddaszem użytkowym. Dom szeroko-frontowy z ryzalitem ozdobionym pilastrami i podpartym kolumnami w uproszczonym porządku toskańskim. Wejście główne od drogi poprzez podcień wgłębny. Całość nakryta dachem dwuspadowym z naczółkami. Dzięki zastosowaniu kolumn, artykulacji ryzalitu oraz dachu naczółkowego architektura domu wyraźnie nawiązuje do form dworsko-pałacowych a tym samym wyraźnie odróżnia się od reszty zabudowy wsi.
 
Konstrukcja i rozwiązania materiałowe:
 
Fundamenty i piwnice: ściany z dużego kamienia polnego  całego. Cokół zwieńczony warstwą cegły na romb. W części północnej piwnica przekryta stropem belkowym.
 
Parter: ściany zewnętrzne: wieńcowe z bali sosnowych, prostokątnych o przeciętnej grubości 14cm i różnych wysokościach, wiązane w narożach na jaskółczy ogon bez ostatków z zamkami. Bale wiązane między sobą na tyble, o średnicy około 4cm. Miedzy balami obce pióro w postać deseczki o wymiarach około 15x40mm. Znaczna część bali w ścianie wschodniej została wymieniona na cegły z zachowaniem łątek. Ściana w podcieniu wgłębnym szkieletowa z wypełnieniem cegłą, trudno ocenić czy jest to rozwiązanie pierwotne czy wtórne. Ściany wypełnione cegłą oszalowano od zewnątrz deskami gr 4cm w układzie poziomym imitujące bale. Ściany wewnętrzne murowane i drewniane. W środkowej części przy klatce schodowej znajdują się mury kuchni, ceglane tynkowane. Okap nad obecną kuchnią został wykonany z wykorzystaniem murów partii ścian czarnej kuchni, jego ciężar oraz ciężar komina przeniesiono na podciąg wykonany z belki drewnianej. Wydaje się że są to relikty dawnej czarnej kuchni a obecne rozwiązanie jest późniejsze.
 
Wnętrza  są tynkowane tynkiem wapiennym.
 
Strop belkowy z belek 16x22cm z pułapem z desek przymocowanych we wpusty w belkach. Na belki przybite deski podłogowe gr 40mm.
 
Schody: drewniane zabiegowe wsparte na policzkach, pełne.
 
Ściany poddasza:  szczytowe i ryzalitu z bali z bali o gr 22cm i średniej wysokości 35cm. Budynek nie posiada ścianki kolankowej.
 
Ściany wewnętrzne poddasza: szkieletowe z wypełnieniem cegłą
 
Konstrukcja więźby:
 
Krokwiowo jętkowa podparta dwoma ramami stolcowymi których rolę pełnią szkieletowe ściany działowe. Krokwie mają przypustnice. Oparte są bezpośrednio na belkach stropowych bez murłaty. Mocowanie krokwi w belkach na czop. Na skrajnych krokwiach wykonano naczółek który obciąża przedostatnie pary krokwi. Między drugimi i trzecimi parami krokwi krótkie płatwie kalenicowe. Na krokwiach ułożono łaty bez deskowania, a na nich dachówkę holenderkę
 
Nad reliktami czarnej kuchni na znajduje się na poddaszu wędzarnia, sklepiona sklepieniem ceglanym, odcinkowym.
 
Architektura tego domu nosi cechy północnego klasycyzmu charakterystycznego dla osiemnastowiecznego budownictwa dworskiego Prus. Nie jest to jednak w żadnej mierze dwór gdyż jego usytuowanie we wsi i na działce wskazują że była to zwykła, może nieco bogatsza chałupa. W budownictwie wiejskim formy architektoniczne utrzymywały się dużo dłużej niż w architekturze dworskiej dlatego w tym przypadku nie przesądzają one o wieku budynku.
 
Techniki użyte przy wykonaniu tego budynku są bardzo nowoczesne: staranna maszynowa obróbka bali, wykonanie obcego pióra, swobodne korzystanie z łączników stalowych świadczą że mamy do czynienia z budynkiem który powstał w czasie rozwiniętego przemysłu.
 
Z drugiej strony w budynku tym mamy archaiczną formę kuchni która wygląda na przeróbkę wcześniejszej czarnej kuchni. Nie stwierdzono żadnych większych elementów stalowych takich jak dwuteowniki czy szyny kolejowe.
Wszystkie te dane przemawiają za tym że mamy do czynienie z budynkiem z około 3 ćwierci XIX w.
 
W budynku tym we wspaniały sposób połączono zdobycze ciesielstwa ludowego i architektury dworskiej. Jest to po prostu dom bardzo urodziwy. Jest on ponadto kopalnią nieraz zaskakującej wiedzy o sztuce budowlanej z drugiej połowy XIX w. Dlatego jest to budynek bardzo cenny zasługujący na wszechstronną ochronę.
 
Dane liczbowe: Pow. Piwnic: 24 m2. Pow. Użytkowa Parteru: 141,6 m2, pow. Użytkowa Poddasza: 79,9 m2, Pow. Zabudowy: 169 m2, kubatura: 1010 m3
Galeria zdjęć
Portal Internetowy o Tradycyjnym Budownictwie Drewnianym www.drewnopedia.pl
© Polska Drewniana Sp. z o.o. | ul. Duchnicka 3, 01-796 Warszawa | tel. 22 320 29 79 | biuro@polskadrewniana.pl
Pracownia Projektowa: ul. Św. Wojciecha 10 | 12-200 Pisz | 609 032 440

Projekt i wykonanie MASURIA® Krzysztof Szyszkowski
Kopiowanie zawartości bez zgody jest zabronione