W domach z betonu nie ma prawdziwej miłości
MJ
Regiony Polski Drewnianej » Prusy  |  Artykuł napisano: 04.05.2007
Oberland
Oberland - tym mianem Niemcy nazywali region Prus znajdujący się pomiędzy Warmią, a Żuławami i Powiślem. W polskim nazewnictwie pojawiała się nazwa Prusy Stare, Mazury Zachodnie czy poprzez dosłowne tłumaczenie nazwy...
Oberland - tym mianem Niemcy nazywali region Prus znajdujący się pomiędzy Warmią, a Żuławami i Powiślem. W polskim nazewnictwie pojawiała się nazwa Prusy Stare, Mazury Zachodnie czy poprzez dosłowne tłumaczenie nazwy niemieckiej Kraj Górny. Żadna z tych nazw nie weszła na stałe do użycia, może z wyjątkiem Mazury Zachodnie, ale to miano dotyczy wyłącznie okolic Ostróda-Iława-Olsztynek a nie Pasłęk – Morąg. Dlatego jestem zmuszony posiłkować się nazwą niemiecką.
 
W skład Oberlandu wchodzą następujące miasta z przyległościami: Olsztynek, Miłomłyn, Zalewo, Małdyty, Morąg, Pasłęk, Dzierzgoń, Przezmark, Susz, Iława, Ostróda. Spis ten można poddawać dyskusji, niektóre z wyżej wymienionych miast bywają zaliczane do sąsiednich regionów, ale w większości niemieckojęzycznych publikacji region ten jest tak opisywany i ma to swoje logiczne uzasadnienie.

Okolica ta nie obfituje w zabytki drewniane, ale ma bardzo bogate tradycje tego typu zabudowy, które można poznanie nie tylko w archiwach ale także In situ. Te nieliczne budynki które pozostały do naszych czasów to na ogół budowle wybitne które zasługują na poznanie i naśladowanie. Mamy tu kilka kościołów drewnianych w tym najbardziej znany w Rychnowie przy drodze krajowej r 7 pomiędzy Olsztynkiem a Ostródą (fot.1) Jest kilka ciekawych szkół (fot 2 - szkoła w Sambrodzie), ale przede wszystkim zachowało się wiele drewnianych chałup.

Region ten w południowej części zamieszkiwany był przez ludność pochodzenia Polskiego natomiast na północy podobnie jak na Warmii dominowało osadnictwo niemieckie. Z tym się wiązały formy architektoniczne w budownictwie wiejskim: Na północy powszechne było użycie ryglówki, na południu przeważało budownictwo wieńcowe.
 
Wpływ na wygląd zabudowy miało także sąsiedztwo: Od wschodu Warmii i Mazur a od zachodu Żuław. Budownictwo Oberlandu to spotkanie tych dwu światów. Mamy tu zatem bardzo liczne przykłady chałup z wystawką podcieniową (il. 1, fot 3), tym liczniejsze czym bliżej są Żuławy. Chałupy te nie są jednak tak wielkie jak na Żuławach, a zdobienie ich jest bardziej ludowe niż stylowe. Mamy tu także licznie reprezentowane skromne chałupy których jedynymi ozdobami są drzwi i obramienia okienne.

Podstawowe cechy chałup w tym regionie są takie same jak w innych częściach dawnych Prus: Chałupy te są szerokofrontowe, z dachami dwuspadowymi krytymi dachówką, czasem strzechą. Materiał ścian to bale prostokątne, na poddaszach i w wystawkach podcieniowych bardzo częste są stosowane różne formy szkieletowe: czy to obite deskami, czy to wypełnione cegłą bądź szachulcem. Węgły są z reguły wiązane na jaskółczy ogon, chociaż w przeciwieństwie do Mazur zdarzają się wiązania na obłap.
 
Zdobnictwo chałup w tym regionie jest bardzo bogate (il. 1 - ilustracja pochodzi z książki Richarda Dethlefssena „ Bauernhauser und Holzkirchen In Ostepreussen” ). Mamy tu dużą różnorodność drzwi opasek okiennych z okiennicami, ozdobnie rzezane słupy. Szczyt często są wykonane w technice muru pruskiego co przez kontrast z parterem daje bardzo ładne efekty plastyczne. Węgły domów są bardzo często zasłonięte przez ozdobne deski (fot .6). Szczyty są często zdobione wycinanymi deskami natomiast kalenice strzech były wykańczane ozdobnymi kozłami.

Oberland to region z licznymi atrakcjami turystycznymi takimi jak Jeziorak czy kanał Ostródzko-Elbląski. Jego budownictwo jest dość dobrze reprezentowane w skansenie w Olsztynku (fot.4). Niestety tradycje architektoniczne tego regionu są niedoceniane . Stare piękne chałupy się rozpadają (fot.5 dom w Leśnicy koło Małdyt), a niezwykłe rzadkie są przykłady nowych domów Oberlandzkich. Jednym z takich przykładów niech będzie Pensjonat nad Jeziorakiem zaprojektowany przez moją pracownię (fot.7).
Galeria zdjęć
Portal Internetowy o Tradycyjnym Budownictwie Drewnianym www.drewnopedia.pl
© Polska Drewniana Sp. z o.o. | ul. Duchnicka 3, 01-796 Warszawa | tel. 22 320 29 79 | biuro@polskadrewniana.pl
Pracownia Projektowa: ul. Św. Wojciecha 10 | 12-200 Pisz | 609 032 440

Projekt i wykonanie MASURIA® Krzysztof Szyszkowski
Kopiowanie zawartości bez zgody jest zabronione