W domach z betonu nie ma prawdziwej miłości
MJ
Regiony Polski Drewnianej » Prusy  |  Artykuł napisano: 20.06.2006
Mazury/ Zgon
Mazury/ Zgon
Zgon-woj. Warmińsko-mazurskie, pow. Mrągowo gm. Piecki. Atrakcyjna miejscowość turystyczna na trasie Pisz-Szczytno, nad południowym krańcem jeziora Mokrego.
W przeciwieństwie do innych tego typu miejscowości letniskowych ma bardzo harmonijną zabudowę.

Podobnie jak inne wsie w Puszczy Piskiej Zgon powstał dopiero w 1708 roku jako tzw. wieś szkatułowa . Jej ówczesny areał to zaledwie cztery włóki. W 1815 roku było tu 8 gospodarstw w których zamieszkiwało 45 osób. W 1939 wieś zamieszkiwało 371 osób. Zgon tak jak pozostałe wsie szkatułowe jest ulicówką. We wschodniej części układ ten się komplikuje pojawiają się domy przy drogach bocznych w drugiej linii. Ostatnie lata jeszcze bardziej zacierają ten układ poprzez wytyczanie nowych parceli budowlanych na zapleczu zabudowanych działek.

Obecnie we wsi przeważa zabudowa sprzed 1945 roku. Mamy tu około 16 domów drewnianych. Chałupy są ustawione przeważnie równolegle do drogi, ale są także szczytowe. Domy te mają formy bardzo proste, pozbawione ozdób. Są to przeważnie nieduże chałupy symetryczne, szerokofrontowe, z sienią pośrodku. Budynki w większości oszalowane pionowymi deskami. Ściany czarne lub ciemnobrązowe, okna zielone i białe, dachy przeważnie pod dachówką holenderką.

Konstrukcje dachów przeważnie krokwiowo- jętkowe z ramą stolcową a więc dachy bardzo proste. Ściana kolankowa występuje tylko w jednym domu nr 30. W kilku domach zachowały się czarne kuchnie i oryginalne urządzenia grzewcze.

Na szczególną uwagę zasługuje dom nr 37 będący obecnie własnością artysty plastyka. Powstała najprawdopodobniej pod koniec XIX wieku. Urządzona jest w nim galeria. Jest to symetryczna chałupa ze ścianami nieoszalowanymi. Dach ma konstrukcję krokwiowo-jętkową, opartą na dwu ramach stolcowych. Wewnątrz zachowana jest czarna kuchnia, z oryginalnymi niszami kuchennymi. Nisze kuchenne są to wnęki w murze czarnej kuchni w których palił się ogień a nad nim na trójnogach stawiano garnki. Tego typu nisze używano zanim wprowadzono kuchnie z płytą blaszaną. Uwagę zwracają także bielone piece grzewcze.

Na tej samej posesji stoi druga chałupa ustawiona szczytem do drogi, cofnięta w stronę podwórka. Tutaj zwraca uwagę nietypowa dla Zgonu konstrukcja dachu: krokwiowo jętkowa wsparta na szerokiej murłacie. Jest to konstrukcja typowa dla Kurpi i jak się okazuje po rozmowie z gospodarzem dom ten został kilkadziesiąt lat temu przeniesiony właśnie z Kurpi. Chata ta bardzo harmonijnie wpisała się w mazurską wieś. Widać stąd jak pokrewne są te dwa style budownictwa: Mazurski i Kurpiowski.

Kolejnym ciekawym budynkiem jest chałupa nr 33. Jest to duży dom z czarną kuchnią zaadaptowany na pensjonat. Budzi szacunek stan tego domu, jednak pokrycie blaszane i nadmiernie ozdobne obramienia okienne pomalowane dodatkowo na nietypowy kolor, psują wygląd domu.

Na uwagę zasługuję także dom nr 34, który niedawno był w stanie grożącym zawaleniem. Dom ten rozebrano i w to miejsce wybudowano budynek bardzo wiernie naśladujący ten stary.

W Zgonie zachowało się bardzo wiele drewnianych budynków gospodarczych. Są to zazwyczaj bardzo małe budynki wielofunkcyjne które zarazem były: chlewikami, oborami, stodołami i składzikami. Większość z nich posiada ściankę kolankową, dzięki czemu można było wykorzystać poddasze na gromadzenie siana tudzież słomy.

Nowe budynki w Zgonie poza wyżej wymienionymi domem nr 34 nie zasługują na uwagę.
Galeria zdjęć
Portal Internetowy o Tradycyjnym Budownictwie Drewnianym www.drewnopedia.pl
© Polska Drewniana Sp. z o.o. | ul. Duchnicka 3, 01-796 Warszawa | tel. 22 320 29 79 | biuro@polskadrewniana.pl
Pracownia Projektowa: ul. Św. Wojciecha 10 | 12-200 Pisz | 609 032 440

Projekt i wykonanie MASURIA® Krzysztof Szyszkowski
Kopiowanie zawartości bez zgody jest zabronione